امروز سهشنبه، دوازدهم ربیعالاول، برابر با سالروز تولد حضرت محمد، پیامبر اسلام است؛ مناسبتی که در میان مسلمانان به عنوان میلاد پیامبر گرامی داشته میشود.
حضرت محمد بیش از ۱۴ قرن پیش در مکه، در جامعهای که بتپرستی، اختلافات قبیلهای، نابرابری اجتماعی و بیعدالتی در آن رواج داشت، متولد شد. او از دوران جوانی به درستکاری و امانتداری شهرت داشت و در ۴۰ سالگی به پیامبری مبعوث شد.
سیره پیامبر اسلام تنها به دعوت به توحید محدود نمیشود، بلکه بخشهایی از زندگی او به رفتار با مخالفان، عدالت، پیمانداری، مشورت، مدارا و حل اختلافات اختصاص دارد. پیمان حدیبیه یکی از نمونههای برجسته این رویکرد است؛ توافقی که پیامبر در شرایط دشوار با قریش پذیرفت و به ایجاد دورهای از آرامش و زمینهسازی برای گفتوگو میان مسلمانان و مخالفان آنان انجامید.
با این حال، در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، سیاستهای این گروه بارها از سوی آگاهان دینی، نهادهای حقوق بشری و منتقدان، به دلیل محدود کردن حقوق و آزادیهای شهروندان، بهویژه زنان و دختران، مورد انتقاد قرار گرفته است.
طالبان خود را یک حکومت مبتنی بر شریعت اسلامی معرفی میکنند و بسیاری از محدودیتهای خود را نیز با استناد به برداشت این گروه از شریعت و فقه حنفی توجیه میکنند. اما منتقدان میگویند میان این ادعا و نحوه اعمال قدرت طالبان، بهویژه در زمینه حقوق زنان، آزادی بیان، آموزش، عدالت قضایی و رفتار با مخالفان، فاصله قابل توجهی وجود دارد.
برای نمونه، دختران افغانستان از آموزش متوسطه و زنان از تحصیل دانشگاهی محروم شدهاند. محدودیتهای گستردهای نیز بر اشتغال، رفتوآمد و حضور اجتماعی زنان اعمال شده است. نهادهای بینالمللی بارها گفتهاند که این سیاستها با حقوق اساسی زنان و دختران در تضاد است.
در حوزه عدالت نیز گزارشهای متعددی از بازداشتهای خودسرانه، شکنجه و بدرفتاری با زندانیان و منتقدان طالبان منتشر شده است. منتقدان میگویند اگر حکومتی خود را اسلامی میداند، باید اصولی مانند عدالت، رعایت کرامت انسانی، حق دادخواهی و پرهیز از ظلم را در عمل نیز رعایت کند.
از این منظر، سالروز تولد پیامبر اسلام فرصتی برای طرح یک پرسش اساسی است: تا چه اندازه سیاستها و عملکرد طالبان با اصولی که در سیره پیامبر اسلام، از جمله عدالت، مدارا، پیمانداری و رعایت کرامت انسانها، برجسته شده است، همخوانی دارد؟
حضرت محمد در سال ۶۳۲ میلادی درگذشت و در منابع تاریخی، دوازدهم ربیعالاول یکی از تاریخهای مشهور برای وفات او نیز دانسته شده است؛ هرچند درباره تاریخ دقیق وفات پیامبر میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد.
در حالی که طالبان حکومت خود را «نظام اسلامی» میخوانند، منتقدان بر این باورند که اسلامی بودن یک نظام تنها با استفاده از عنوان شریعت یا اجرای احکام مورد نظر حکومت سنجیده نمیشود، بلکه عدالت، کرامت انسان، حق انتخاب، مسئولیتپذیری و رفتار با مخالفان نیز بخشی از سنجش آن است.
