روزنامه گاردین در گزارشی تحلیلی به مناسبت پنجمین سال بازگشت طالبان به قدرت، از افت شدید کیفیت آموزش عالی در افغانستان خبر داده و نوشته است که دانشگاه‌ها به‌تدریج از مراکز آموزش و پژوهش به فضاهایی برای ترویج آموزه‌های ایدئولوژیک، کنترل دانشجویان و محدود کردن آزادی اندیشه تبدیل شده‌اند.

گاردین با استناد به گفت‌وگو با بیش از ۲۰ دانشجو از دانشگاه‌های دولتی و خصوصی در ولایت‌های کابل، قندهار، هلمند، ننگرهار، بامیان، بلخ و وردک نوشته است که نظام آموزش عالی افغانستان طی پنج سال گذشته با کاهش کیفیت آموزشی، خروج استادان باتجربه، محدودیت‌های ایدئولوژیک و افزایش فشار بر دانشجویان روبه‌رو شده است.

بر اساس این گزارش، دانشجویان می‌گویند طالبان علاوه بر اعمال مقررات سخت‌گیرانه درباره پوشش و ظاهر، آنان را مجبور به شرکت در نشست‌های مذهبی روزانه و اقامه نماز جماعت می‌کنند؛ برنامه‌هایی که گاهی تا دو ساعت از زمان کلاس‌های آموزشی را به خود اختصاص می‌دهد.

یکی از دانشجویان دانشگاه کابل به گاردین گفته است که دانشجویان پیش از آن‌که براساس توانایی علمی قضاوت شوند، بر اساس ظاهرشان مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. او می‌گوید یکی از هم‌صنفی‌هایش تنها به دلیل پوشیدن شلوار، از سوی مأموران طالبان مورد ضرب‌وشتم قرار گرفت.

دانشجوی دیگری از افغانستان مرکزی نیز گفته است که فضای دانشگاه دیگر جایی برای پرسشگری و بحث آزاد نیست و دانشجویان تنها باید به سخنان استادان گوش دهند. او افزوده است که دانشگاه‌ها بیش از گذشته به مدرسه‌های دینی شباهت پیدا کرده‌اند؛ جایی که کنجکاوی و تفکر انتقادی جای خود را به سکوت و اطاعت داده است.

گاردین همچنین به افت کیفیت تدریس پرداخته و نوشته است که بسیاری از استادان باتجربه دانشگاه‌ها افغانستان را ترک کرده‌اند، از تدریس کناره گرفته‌اند یا کنار گذاشته شده‌اند و طالبان افراد همسو با دیدگاه‌های خود را جایگزین آنان کرده‌اند. به گفته دانشجویان، در برخی دانشکده‌ها حتی فارغ‌التحصیلان تازه‌کار یا دانشجویان دوره کارشناسی مسئول تدریس شده‌اند.

یکی از دانشجویان رشته خبرنگاری به گاردین گفته است استادی که درس فناوری‌های رسانه‌ای را تدریس می‌کند، حتی در استفاده از نرم‌افزار پاورپوینت نیز با مشکل روبه‌رو است و این موضوع کیفیت آموزش را به‌شدت کاهش داده است.

دانشجوی دیگری از ولایت هلمند نیز گفته است که برخی استادان تنها یادداشت‌های قدیمی را برای دانشجویان می‌خوانند و هنگام طرح پرسش‌ها، توانایی توضیح فراتر از متن را ندارند. به گفته او، سطح آموزش دانشگاهی در برخی موارد به آموزش دوره دبیرستان شباهت پیدا کرده است.

این روایت‌ها با اظهارات یکی از استادان پیشین دانشگاه کابل نیز همخوانی دارد. او که به دلیل نگرانی از پیامدهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، به گاردین گفته است خروج استادان متخصص و جایگزینی آنان با افراد کم‌تجربه، توان علمی دانشگاه‌های افغانستان را به‌طور جدی تضعیف کرده است.

گاردین با استناد به آمار یونسکو گزارش داده است که شمار دانشجویان مرد در دانشگاه‌های افغانستان از ۳۱۰ هزار و ۳۶۹ نفر در سال ۲۰۱۹ به ۱۸۸ هزار و ۹۵۷ نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته و همزمان، با ممنوعیت آموزش عالی برای زنان، شمار دانشجویان زن به صفر رسیده است.

این روزنامه در پایان می‌نویسد که دانشگاه کابل و دیگر مراکز آموزش عالی هنوز از نظر ظاهری فعال هستند و کلاس‌ها، امتحان‌ها و روند صدور مدرک ادامه دارد، اما به گفته بسیاری از دانشجویان، آنچه زمانی دانشگاه را به نهادی برای تولید دانش، پرورش متخصصان و تربیت رهبران آینده افغانستان تبدیل کرده بود، اکنون تا حد زیادی از میان رفته است.